Otizm Spektrum Bozukluğunda Dil Gelişimi

Otizm spektrum bozukluğu (OSB), bozulmuş sosyal gelişim, gecikmiş ve normal olmayan dil ve aynılık konusunda ısrar ile karakterize edilen ciddi bir gelişimsel bozukluktur. Otizmli bireyler iletişim ve sosyal becerilerle ilgili zorluklar yaşarlar. Genellikle sohbet etmeyi zor bulurlar ve sosyal ipuçlarını anlayamayabilirler. Otizmli bazı kişiler hiç konuşmayabilir, bazıları ise çok iyi konuşabilir. Ancak hepsinin arkadaş edinme ve sosyal olarak iletişim kurma konusunda bazı zorlukları olacaktır.

Otizmli küçük çocuklar kendi isimlerine yönelmezler, başkalarıyla iletişim kurmaya ilgi göstermezler ve sözsüz jestler veya yüz ifadeleri ile iletişim kurmaya çalışmazlar. Birçoğu hiç konuşmaz veya esas olarak ekolalik konuşmalara sahiptir.  Ekolalik konuşma, daha önce başka bir konuşmacı tarafından üretilen bir kelime veya kelime grubunun anlamsız tekrarıdır.  Anında ekolalide, bir çocuk bir soruya soruyu veya sorunun son kelimesini tekrar ederek yanıt verebilir.  Gecikmeli ekolalide, daha önce duyulan ifadelerin parçaları çok daha sonra üretilir.  Bu ekolalik parçalar otizmli birey için gerçek bir anlama sahip gibi görünmese de sosyal etkileşimi sürdürmek gibi iletişimsel bir işleve sahiptir.

Otizmli kişilerde ayrıca bir tür sınırlı ilgi veya tekrarlayan davranışlar vardır. Arabalar veya bir televizyon programı gibi tek bir konuya odaklanabilirler veya belirli bir nesne veya aktiviteye bağlı olabilirler. Otizmli bir kişi, programındaki veya bir şeyi yapma biçimindeki değişikliklerden hoşlanmayabilir. Otizm, bu zorlukların günlük yaşamı ne kadar etkilediğine bağlı olarak hafiften şiddetliye kadar bir yelpazede değişebilir.

Otizmli çocukların dil becerileri değişkenlik gösterir ancak genel itibariyle iletişim, alıcı dil (konuşulan dili anlama) ve ifade edici dil (kendini sözel olarak ifade etme) boyutlarında yetersizlik görülür.

İletişimi sosyal amaçlardan ziyade araç olarak (genellikle ihtiyaçlarını talep etme) kullanma eğilimi gösterirler. İletişimi başlatma ve var olan iletişimi sürdürmekte zorlanırlar. Göz teması kurma, konuşmak için sıra alma ve ortak ilgi kurmakta güçlük yaşarlar. Otizmli bebekler bile sözsüz iletişim davranışlarında normal bebeklerden farklıdır. Tipik gelişen bebeklerin aksine, insanlara çok az ilgi gösterirler ve annelerinin konuşmasını tercih etmezler. 9 aylıkken ortak dikkat çekmek için tipik olarak gelişmekte olan çocukların kullanmaya başladıkları işaret etme hareketlerini nadiren üretirler ve hatta 4 yaşında bile ortak dikkat becerileri belirgin şekilde yetersizdir.

Alıcı dil yani başkalarının söylediklerini anlama becerileri de otizmli bireylerde etkilenmiştir. Ben-sen kavramını, karmaşık yönergeleri (örn; gözünü kapatıp burnuna dokun, sonra masaya vur), karmaşık cümleleri, neden-sonuç ifadelerini, ironi, şaka ve mecaz anlamı anlamakta zorlanırlar. Bunun asıl sebebi karşılarındakinin zihnini okumada ve niyetlerini anlamakta zorlanmalarıdır. Bu durum empati yapmalarını da güçleştirmektedir.

İfade edici dil ise bireylerin kendilerini ifade etmelerini sağlayan dil becerileridir. Sözel iletişime geçmemiş olan otizmli bireyler bağırma, çığlık atma, anlamsız sesler çıkarma veya işaret etme şeklinde kendini ifade edebilirler. Sözel ifadeleri olanlar ise sıklıkla ekolali (söylenenleri tekrar etme) kullanır. İstek ve duygularını belirtmekte güçlük gösterir ve devrik cümleler kurarlar. Ekleri yanlış ya da hiç kullanmayabilirler. Ben-sen ifadelerini yanlış kullanabilirler. Örneğin “Su istiyorum.” yerine “Su istiyorsun.” diyebilirler. Konuşmalar az sayıda konu ile sınırlı olma eğilimindedir ve bu konular otizmi olan bireyin özel ilgi alanlarını kapsar.

Dil gelişimi tipik gelişimden bu denli farklı olan otizmli bireylerin bu konuda desteklenmesi gerekmektedir. Otizmli bireylerin dil becerilerini değerlendirmek ve uygun terapi planlamasını yapmak dil ve konuşma terapistlerinin görevlerindendir

Dil ve Konuşma Terapisti

Seda Yılgın

KAYNAKÇA

  1. Hoff, E. (2013). Language development. Cengage Learning.
  2. https://www.asha.org/public/speech/disorders/Autism/
Başa dön